loek mulder | willem van reijendam | man en woord

Man & Woord levert messcherpe journalistieke producties aan vooraanstaande landelijke en regionale (dag)bladen, radio en televisie. Voor tal van bedrijven en organisaties produceert Man & Woord glasheldere en doeltreffende teksten. Lees meer over wat we voor u kunnen betekenen of bekijk onze contactgegevens.

Drents maatwerk voor meerbegaafden

Gepubliceerd in SBM, het magazine van de Besturenraad , december 2011

tekst: Loek Mulder

'Revolutionair' noemt directeur Albert-Jan van Klaveren van het Hoogeveense PricoH het model dat zijn scholenstichting samen met vijf andere Drentse schoolbesturen voor de toppers onder de leerlingen heeft opgezet. Met een model van vier kwadraten willen Drentse basisscholen hun meerbegaafde leerlingen een op maat gesneden onderwijsprogramma bieden.

Hier op de Kwadraatafdeling van CBS de Krullevaar in Hoogeveen is de tienjarige Lars eindelijk verlost van wat hij noemt de 'mietjeswiskunde'. Niet langer die eindeloze herhalingen van sommen waarvan hij achteloos en zonder verder nadenken het antwoord weet op te lepelen. Hij kan zich uitleven in schaken, natuurkunde en filosofie en niet te vergeten: aan alle gepest is ook een eind gekomen.
Lars laat weten dat hij "een stuk blijer is" nu hij samen met, in elk geval intellectueel gezien, gelijkwaardige kinderen op de Luchtbrug zit. Dat is een speciale afdeling voor hoogbegaafde leerlingen die aan het begin van dit schooljaar van start ging en is opgezet door het Hoogeveense schoolbestuur PricoH en vijf andere christelijke schoolbesturen. Die hebben zich verenigd in de Stichting Kwadraat Onderwijs en samen met de Besturenraad een totaalplan opgesteld voor leerlingen die uitstijgen boven het gemiddelde niveau. De Kwadraatafdelingen voor de superslimme kinderen behoren tot één van de vier kwadraten, die met elkaar een groter programma vormen, gericht op verbetering van onderwijs aan zeer goede leerlingen. Waarmee ook het algemene onderwijsniveau in de regio wordt opgekrikt. Wat zeker van belang is in een gebied waar het aantal zwakke en zeer zwakke scholen boven het landelijk gemiddelde ligt en waar in lijn daarmee het opleidingsniveau lager dan gemiddeld is.

Keurslijf

Terwijl hij een groot stuk karton groen verft met een roller, vertelt Lars dat hij niet kon aarden op zijn vorige school. Niet alleen omdat hij de lesstof werkelijk op zijn sloffen doorliep, ook omdat hij sociaal-emotioneel niet goed aansluiting vond bij de rest van de klas. "Ik zie ze als zorgleerlingen", zegt handvaardigheidsjuf Dinie Dijkstra niet voor niets. "Ze pikken dingen heel snel op en ze beheersen vaak de meest ingewikkelde zaken, maar ik moet ze wel iedere week opnieuw uitleggen waar de potloden liggen en waar ze de schorten kunnen vinden." Er is met andere woorden een onbalans in de ontwikkeling van deze kinderen.
Op een Leonardoschool in Assen na, had het basisonderwijs in Drenthe deze groep leerlingen die enerzijds voorop lopen en tegelijkertijd een achterstand hebben, weinig te bieden. Voor hen dreigde wat zoveel begaafde leerlingen in het onderwijs gebeurt: ze lopen vast, gaan onderpresteren en worden ongelukkig.
"We vonden dat we echt meer voor die kinderen moesten doen", zegt Albert-Jan van Klaveren, directeur-bestuurder van PricoH (Primair Christelijk Onderwijs Hoogeveen). "Toen ik hier een jaar of vier geleden aantrad, zag ik op schoolniveau in de regio wel wat initiatieven, maar bleef het bij. Ik vond dat het onderwijsniveau en de ambities omhoog moesten en dat zeker voor deze speciale groep leerlingen wat moest gebeuren." PricoH heeft eerst getracht dat voor de eigen schoolorganisatie in te vullen en zocht aansluiting bij het Leonardo-onderwijs. Maar de eisen die Leonardo stelde en de discipline die dit hoogbegaafdenonderwijs vergde, ervoer de Hoogeveense schoolstichting als een keurslijf, aldus Van Klaveren. "Zeker heeft het Leonardo-onderwijs zich bewezen", verklaart hij. "Maar wij vonden de opleiding te sterk voorgeprogrammeerd en bevoogdend. Aan voorschriften zoals verplicht gebruik van Apple-computers wilden we eigenlijk niet voldoen. Per saldo bleek het voor ons ook niet haalbaar."

Breed plan

Meer fundamenteel was het besef dat met een speciale klas voor hoogbegaafden slechts een klein deel van de slimme leerlingen bediend zou worden. Ook leerlingen die extra goed zijn, maar niet in de categorie van superslimmen vallen, zouden gebaat zijn bij een ander of aanvullend lesprogramma. Er moest dus een meeromvattend plan komen, concludeerde PricoH, dat inmiddels mede op initiatief van de Besturenraad de samenwerking had gezocht met nog vijf bovenschoolse besturen uit Meppel, Assen en Emmen. "De behoefte om samen deze kwestie aan te pakken was groot", blikt Van Klaveren terug. "We wilden in samenwerking de kracht zoeken. Het is uitgemond in het Kwadraat Onderwijs, met een gezamenlijk opleidingstraject en een degelijke begeleidingsstructuur, voor nagenoeg de gehele provincie." In het proces is de rol van de Besturenraad 'eminent' geweest, vult Van klaveren aan. De koepelorganisatie heeft sturing gegeven bij de opzet van het programma en er is veelvuldig een beroep gedaan op het netwerk en de kennis van de Besturenraad.

tussenkop

Meest opvallend van het nieuwe meerbegaafdenonderwijs op de christelijke scholen is de opdeling in vier kwadraten, waarbij het onderwijsprogramma voor meerbegaafden verschilt per kwadraat. Van Klaveren vindt het dé manier om te voorkomen dat de categorie tussen de doorsnee-leerling en de hoogbegaafde tussen wal en schip valt.
Een school mag zich nu Kwadraatschool noemen wanneer het aan de basiseisen van de Stichting Kwadraat Onderwijs voldoet. Dat komt er op neer dat de school aan meer- en hoogbegaafde leerlingen een verbredingsprogramma biedt en dat alle leerkrachten zijn getraind in het herkennen van hoogbegaafdheid. Verdere specialisatie bieden de scholen van het tweede kwadraat. Leerlingen krijgen er bijvoorbeeld les van docenten uit het voortgezet onderwijs. De scholen met een plusklas behoren tot het derde kwadraat. De goede leerlingen van deze scholen krijgen minimaal één dag in de week les als een aparte groep. Dan zijn er voor de ware toppers de Kwadraatklassen, zoals de Luchtbrug, de afdeling van de Krullevaar. Hier krijgen leerlingen een tweede taal en extra vakken zoals wiskunde, informatica of filosofie. Ook wordt speciale aandacht geschonken aan sociale vaardigheden, muziek en dans. Voor al die extra vakken schakelen de scholen specialisten in. Deze Kwadraatafdelingen maken deel uit van een gewone school, om te voorkomen dat de slimme leerlingen in een uitzonderingspositie worden geplaatst en sociaal geïsoleerd raken. Een visitatiecommissie met daarin (?) bewaakt de kwaliteit van de programma's op de scholen.
Plaatsing van hoogbegaafde leerlingen in een Kwadraatklas is geen automatisme. "Alleen wanneer ze vastlopen", benadrukt Van Klaveren. "Zoveel mogelijk Kwadraatklassen creëren beschouw ik als het verlenen van een brevet van onvermogen aan de scholen zelf." Er wordt dus scherp geselecteerd. Het IQ van de kinderen dient 130 of meer te zijn, ze ondergaan een psychologisch onderzoek en een commissie met daarin een orthopedagoog, een leerkracht, een schooldirecteur en een intern begeleider beslist tenslotte over plaatsbaarheid.

Verrijking

Van Klaveren beschouwt het Kwadraten-model als een verrijking van het onderwijs in Drenthe. De PricoH-scholen (2100 leerlingen) tellen nu één Kwadraatklas met vijf leerlingen. Dat is nog bescheiden, maar de omvang zal zeker toenemen, veronderstelt Van Klaveren, het initiatief loopt immers pas serieus sinds september. Zeventig PricoH-leerlingen zitten in een Plusklas en circa 150 leerlingen volgen een speciaal meerbegaafdenprogramma. In Meppel zijn dit schooljaar twee Kwadraatafdelingen van start gegaan met ruim dertig leerlingen en in Emmen zijn tien hoogbegaafden in zo'n klas geplaatst. Van Klaveren: "In ons onderwijs wordt veel gesproken over de zwakke kinderen en wat er voor hen moet gebeuren. Met ons initiatief tonen we dat we herkennen dat we met de groep aan de andere zijde van het spectrum meer kunnen en dat we er ook daadwerkelijk wat voor doen."

categorie: diepgravend

diepgravend