loek mulder | willem van reijendam | man en woord

Man & Woord levert messcherpe journalistieke producties aan vooraanstaande landelijke en regionale (dag)bladen, radio en televisie. Voor tal van bedrijven en organisaties produceert Man & Woord glasheldere en doeltreffende teksten. Lees meer over wat we voor u kunnen betekenen of bekijk onze contactgegevens.

Scholen worstelen met regels voor mobieltjes

Gepubliceerd in SBM, het magazine van de Besturenraad, november 2011

tekst: Loek Mulder

"Ik dacht dat 'ie uit stond meneer...". Haastig duikelt de leerling het telefoontje op uit de schooltas om snel de uitknop in te drukken. Het mobieltje: een apparaat dat leerlingen meer in beslag neemt en afleidt dan de hevigste verliefdheid. Een onding, dat op ongewenste momenten de lessen verstoort. Er wordt mee gespiekt en gepest. Scholen worstelen met het gebruik van de apparaten. Vooralsnog is verbieden en inbeslagname het uitgangspunt van de meeste mobieltjesprotocollen. Tegelijkertijd onderkennen scholen dat voor de huidige generatie mobieltjes en smartphones een zinvolle rol in het onderwijsproces is weggelegd. Maar hoe dan?

Begin juni verscheen een onderzoek van de Nationale Academie voor Media en Maatschappij, een particulier bureau dat de 'mediawijsheid' van de jeugd wil verbeteren via onderzoek en via training van docenten en anderen die veel met jongeren werken. Er werden 42 basisscholen en 78 middelbare scholen doorgelicht en het oordeel over de aanpak is bepaald niet gunstig: scholen weten zich geen raad met het gebruik van mobieltjes.
Wat naar voren kwam was het volgende: De benadering van het onderwijs is naïef, omdat het niet goed op de hoogte is van wat er allemaal kan met slimme mobieltjes. Omdat leerlingen vaak vrij spel wordt gegund, komt door digitaal pesten de veiligheidssituatie onder druk. Tevens lijdt het educatieve proces onder verstoring van de lessen. Afspraken over gebruik zijn niet eenduidig en zijn ze dat wel, dan ontbreekt meestal een consequent handhavingsbeleid.
"Het wordt hoog tijd dat scholen beleid maken dat aansluit bij de huidige mediaontwikkelingen en tijdgeest", stelt Liesbeth Hop van de Nationale Academie voor Media en Maatschappij. "Wij vinden beleid ontwikkelen wat anders dan verbieden." Scholen moeten zich volgens Hop eerst eens beter verdiepen in wat smartphones betekenen voor jongeren van nu, die door Hop als de 'wifi-generatie' worden aangeduid. "Anders valt er met hen niet eens over te praten. Het apparaat geeft immers niet alleen toegang tot internet, mail en social media, het betekent tevens status, populariteit, liefde, vriendschap. Je moet inzien dat jongeren gewoon niet zonder kunnen. Uiteraard moet er handhaving zijn, maar we moeten goed begrijpen dat een kind dat zijn mobieltje moet afgeven, veel meer inlevert dan alleen het apparaat zelf. Het hele sociale leven wordt afgepakt. Dat staat meestal niet in verhouding tot de overlast."
Beter is: begeleiden, verantwoord gebruik bijbrengen en ondertussen heel hard nadenken over hoe smartphones in het onderwijsproces kunnen worden geïntegreerd, want voorspelt Hop, uiteindelijk wordt de smartphone een onmisbaar instrument in het onderwijs. Daar ligt een opgave want volgens haar ontbreekt deskundigheid van mediatoepassingen en kan het onderwijs de ontwikkeling van jongeren nauwelijks bijbenen.

Verslavend

"Het lastige is dat smartphones nooit voor educatieve doeleinden alleen ingezet kunnen worden, je krijgt die andere kant er altijd bij", zegt conrector Anneke Velthuijsen van het Hermann Wesselink College. "Vooralsnog zie ik het meer als verstorend dan ondersteunend." De Amstelveense school heeft de huisregels met ingang van dit schooljaar juist weer aangescherpt omdat het twitteren en pingen onder de lessen hand over hand toenam. Velthuijsen: "Het verstoort de studierust en het vergt veel tijd van de les. Er zit ook iets verslavends in. Leerlingen willen voortdurend kijken of er iets te communiceren valt. Die druk proberen we met de maatregelen weg te nemen."
In het lesgebouw dienen de mobieltjes daarom op uit te staan en in de tas te blijven. Overtreding betekent inname voor maximaal vijf dagen. Een rigoureuze maatregel die de school op protesten van ouders kwam te staan. Handhaven van die regel valt trouwens niet mee, erkent Velthuijsen. Leerlingen zijn inventief, gaan snel in onderhandeling en docenten nemen de vrijheid van eigen interpretatie van de regels. "Het is een wat grijs gebied, maar we kunnen ermee uit de voeten", vult Velthuijsen aan. Incidenten zijn er overigens heel weinig, vult ze aan. Zoekraken van mobieltjes geeft in de regel meer gedoe dan gebruik van de apparaten in de les.
Bovendien laten docenten leerlingen hun mobieltjes gebruiken om iets op te zoeken, te fotograferen of een testje te doen. Daarmee worden de eerste stappen richting een zinvol gebruik in de les als vanzelf gezet. "Het is allemaal in ontwikkeling", verklaart de conrector. "Of we de het kunnen bijbenen? Mijn indruk is dat de jongere collega's dat zeker wel kunnen, maar het gaat inderdaad erg snel."

Overgangsfase

Daarmee wordt het beeld uit het onderzoek van de Nationale Academie voor Media en Maatschappij gerelativeerd. Het lijkt voor veel scholen te gelden. Ze bevinden zich in een overgangsfase waarin streng optreden misschien op de eerste plaats staat, maar tegelijkertijd wordt op z'n minst nagedacht over toepassingen van smartphones in de lessen.
"Buiten de aula staan mobieltjes uit en mogen ze niet zichtbaar zijn", legt Dick Helders de strikte schoolregels uit. Helders is locatiedirecteur Middachten van het Arentheem College in Arnhem. "Gaat 'ie af dan heeft de leerling een probleem en nemen we hem in beslag voor drie schooldagen. En we eisen dat de sim-kaart erin blijft."
Maar de regels staan op gespannen voet met het streven van de school om voorop te lopen met ict-toepassingen in de klas. Brugklassers werken er sinds kort met laptops, er is een draadloos netwerk aangelegd, de telefoonboom is afgeschaft en roosterwijzigingen worden nu verspreid via twitter. De ontwikkelingen gaan snel en Helders voorziet daarom dat de zaak er over een jaar of vijf heel anders uitziet. "Dan zullen smartphones volledig zijn geïntegreerd in het onderwijsprogramma. Het zal wel beginnen met het gebruik van een elektronische schoolagenda. Dan zal het uitvoeren van opdrachten en doen van toetsen via de smartphone volgen. Een leerling die zijn smartphone dan niet bij zich heeft, zal gewoon naar huis worden gestuurd." Voordat het zover is, zullen ook uitgevers van leermateriaal een stap voorwaarts moeten maken, meent Helders, want mobiele apparatuur is nu nog nauwelijks in methodieken opgenomen.

Concentreren

Regels kunnen binnen scholen ook per lokatie verschillen. Op de havo-vwo-afdeling van het Arentheem College geldt bijvoorbeeld een liberaler beleid. Zolang anderen er geen hinder van ondervinden, mogen mobieltjes er aan staan, ook tijdens de lessen. De school werkt daarnaast met groene kaarten voor adhd-leerlingen die tijdens zelfstandig werken naar mp3-tjes mogen luisteren op hun mobiel.
Volgens Femke Gerritsen, groepsdocent op de zorglokatie van het Bonhoeffer College te Enschede, helpt muziek met name zorgleerlingen zich te concentreren. "We willen leerlingen niet zozeer controleren, maar hen vooral verantwoordelijk gebruik bijbrengen. Er mag niet mee worden gebeld, maar mobieltjes zijn niet verboden tijdens de les. Verbieden is niet het uitgangspunt, we kijken naar wat kan. We bevinden ons wat dit betreft op een keerpunt."
De school hanteert het idee van blended learning, gemengd leren, waarbij klassikale instructie, computertaken en de inzet van mobiele apparatuur wordt gecombineerd. Recent is de school een experiment met invoering van Apple's iPad als e-reader begonnen. "Daarmee kun je ook klassikaal toetsen en tekstverwerken. We onderzoeken eveneens of het mogelijk is leerlingen met bijvoorbeeld dyslexie te ondersteunen met mobile devices. Ik denk dat de iPad het pad effent voor het gebruik van smartphones. Maar dat staat echt nog in de kinderschoenen."

categorie: diepgravend

diepgravend